 |
 |
 |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| SPORCULARA YÖNELİK | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Prof. Dr. Mehmet S.Binnet Ankara Üniversitesi İbni Sina Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Günümüzde buz sporlarına artan ilgi ve bu sporun geniş kitlelerce benimsenmesi ile birlikte, buna bağlı sakatlanma oranlarını da artırmıştır, ülkemizde de buz sporları yapanların giderek artması, bu potansiyel sakatlıklarla karşı karşıya olduğumuzu göstermektedir. Ayrıca buz sporlarındaki sürat ilkesi, yaralanmaların da boyutlarını daha da arttırmaktadır. Diz eklemi neden bu kadar sık yaralanma riski içermektedir? Sporcularda diz eklemine yönelik yaralanmaların oluşturduğu patolojilerin temelinde, ekleminin anatomik yapısı vardır. Diz vücuttaki diğer eklemlerden daha fazla hareket armonisi olan bir eklemdir. Bunun nedeni eklemi oluşturan kemiksel yapılar arasındaki ilişkidir. Tekerlek zemin ilişkisini andıracak nitelikte olan kemiklerin eklem yüzlerinde uyumsuzluk vardır. Kemiksel uyumsuzluğa rağmen eklemin düzeni ve sürekliliği fonksiyonel uyumla sağlanmaktadır. Fonksiyonel uyumsa dizin çevresindeki adeleler, bağlar, kapsüler yapı ve eklem içi elemanların işlevleri ile sağlanılır. Stabil yani sağlıklı bir dizde tüm hareketlerin gerçekleştirilerek düzenin korunması, çevre anatomik yapıların yardımı ile gerçekleştirilir. Diz eklemi buz sporlarındaki hareketler sırasında fizyolojik sınırları zorlayacak biçimde yüklenmelerle karşılaşır. Buz sporu yapanlar gelişmiş ve kuvvetli kas yapısı ile bu zorlanmaları ve küçük problemleri bir dereceye kadar geçiştirebilirse de, güçlü adele yapısına sahip olmayan sporcularda ağır sakatlıkların ortaya çıkması kaçınılmazdır. Bu yüzdendir ki düzenli antremanlarla elde edilen, gelişmiş adele gücünün diz üzerindeki aktif kontrol etkisi, spor sırasındaki sakatlanmalara karşı koruyucu bir unsur oluşturur. Bu yüzdendir ki güçsüz adelelerle gerçekleştirilen buz sporlarında yaralanma olasılığı da yüksektir. Genç buz sporcularının düzenli antremanlarının önemi daha fazladır. Bu antremanlarla bilinçli elde edilecek diz çevresindeki adele gücü diz sakatlıklarını önler. Buz sporlarındaki diz yaralanmalarının diğer sporlarda da olduğu gibi 2/3'ü kontakt sporlarda yani buz hokeyindeki yaralanma mekanizmaları ile, 1/3'ü ise aşırı kullanmaya (sürantremana) bağlı olarak gelişen şekildedir. Buz hokeyi gerek kuralları gerekse oyun biçimi olarak ağır bir kontakt spordur. Buz hokeyindeki yaralanmaları daha gerçekçi yaklaşımda bulunabilmek için konu ile ilgili verilere göz atmakta fayda vardır. Bu güne kadar buz sporlarındaki sakatlıklar konusunda yapılan çalışmalar ve bunların verileri konunun boyutlarını daha açık biçimde ortaya koymaktadır. Bu konuda yapılan çalışmaları içerisinde en popüler olan Mona ve Biasca tarafından İsviçre de ki A ve B buz hokeyi ligleri izlenerek yapılan çalışmadır. Bu verilere göre A Buz hokeyi ligindeki sakatlanma oram 46,3 II000 maç saati olarak tesbit edilmiştir. Bu oran B liginde de 29,8 / 1000 maç saatidir. Oranlar diğer kontakt sporlarla karşılaştırıldığı zaman oldukça yüksektir. Buz hokeyinin yaygın bir şekilde gerçekleştirildiği diğer ülkelerde de bu oranlar azımsanmayacak düzeydedir. Örneğin 1986 -1994 yılları arasında Almanya A buz hokeyi ligindeki sakatlanma oranı 51.2 / 1000 saattir. Bu oran yine Almanya gençler liginde de 54.2 / 1000 maç saatidir. Buz hokeyinin çok yaygın olarak yapıldığı İskandinav ülkelerinde ise şöyledir; 1988 - 89 yılları arasında Finlandiya I. liginde 36 / 1000 saat, yine aynı yıllar arasında Finlandiya II. liginde 66 / 1000 saattir. Diğer bir İskandinav ülkesi olan İsveç de 1982-85 yılları arasında 78.4 / 1000 saat, 1984-85 yıllarında 79.2 / 1000 saat ve bu yıldan sonra yapılan önlemler ve koruma programı ile 1988-89 yılları arasında 53 / 1000 saate düşürülmüştür. Yukarıdaki verilerde görüldüğü gibi oranların oluş şekli buz hokeyi maçlarında gelişmiştir. Buz hokeyinde sakatlanmaların %78 lig maçlarında, %15 antrenman sırasında ve %l dostluk maçlarında gerçekleşmektedir. Ancak tüm sakatlıkların hepsi aynı şekilde değildir. Diğer spor dallarında da yaygın şekilde kullanıldığı gibi buz sporlarında da sakatlıklar üç ana grupta ele alınmaktadır. Küçük Sakatlıklar: sakatlanmayı takiben bir hafta içinde aktif sportif yaşama dönüşü içeren sakatlıklardır. Orta düzeyde sakatlanmalar: yine sakatlanmayı takiben bir -dört haftada aktif sportif yaşama dönüşün yapılabildiği sakatlıklardır. Büyük düzeyde sakatlanmalar: dört haftadan daha uzun sürede aktif sportif yaşama dönüşün olmadığı sakatlanmalardır. Buz sporlarında sakatlanmaların %63'ü küçük düzeydedir, geriye kalan % 26'si orta düzeyde sakatlanma, % 11'ide büyük düzeyde sakatlanmalardır. Sakatlanmaların lokalizasyonları ise %25'i kafa ve yüz'e yöneliktir, Yine %31'i alt ekstremite ki bunun %12 si pelvis yani kalça, %15 ise diz ekleminde olmaktadir. Yaralanmaların %27'si ise üst ekstremitedir bunlarında %14'ü omuz %9 u sırttadır. Bu güne kadar buz hokeyi konusunda yapılan tüm çalışmaların sonuçlarına bakıldığı zaman birbirine yakın olduğu görülebilir.
Buz sporlarındaki tüm sakatlıkları buz hokeyinden kaynaklanıyormuş gibi düşünmek yanlıştır. Ama kontakt sporlar içerisinde dikkat edilmesi gereken bir spor olarak dikkat çekmektedir. Diğer buz sporlarında dize yönelik olarak tekrarlayıcı hareketler vardır. Özellikle artistik buz pateninde diz üzerinde yapılan tekrarlayıcı hareketlerle eklem kıkırdağı yük altında kalır. Normalden fazla binen bu yüklenmeler sakatlanmalara da yol açabilir. Buz sporu ile uğraşan sporcuların hepsinin bu sakatlıklara aday olduğunu söylemek güçtür. Çünkü baştan beri belirttiğimiz gibi düzenli antremanlarla yapılan sporlarda sakatlıklarla karşılaşma olasılığı en az düzeydedir. Gerek kontakt gerekse bireysel yapılan buz sporlarında sakatlıkları daha ziyade koruma esastır. Sakatlıklardan korunma düzenli yapılan antremanlarla sağlanır. Bu yüzden düzenli antremanlarla sağlanacak güçlü bünye sakatlıklar için koruyucu bir unsurdur. Aynı şekilde diz çevresindeki adelelerin basit ağırlık çalışmaları ile bile güçlendirilmesi yukarıda sıraladığımız tüm sakatlıklardan korur. Ve uzun süreli sorunsuz bir spor yaşamına ulaşmaya olanak tanır.   |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
